Wróć do listy

Wpływ środowiska rodzinnego i środków masowego przekazu na poziom agresji u dzieci

Wpływ środowiska rodzinnego i środków masowego przekazu na poziom agresji u dzieci

Agresja  staje się poważnym i bardzo niebezpiecznym zjawiskiem współczesnych czasów.

Problem agresji wśród dzieci i młodzieży od kilku lat wciąż narasta. Liczne badania naukowe dowodzą, iż przyczyn agresji należy szukać w otoczeniu.

Przyczyn agresywnych zachowań należy szukać między innymi w środowisku rodzinnym. Wynika to z sytuacji opiekuńczo-wychowawczej wielu rodzin. W dzisiejszych czasach wielu rodziców zajętych swoimi sprawami zawodowymi nie poświęca dzieciom wystarczającej uwagi, czego efektem są dzieci pozostawione same sobie bez opieki. Takie dzieci szukają akceptacji poza domem, często osamotnione, pozostawione same ze swoimi problemami. Badania amerykańskie wykazały związek pomiędzy brakiem ciepła ze strony głównego opiekuna oraz zaangażowania się w sprawy dziecka, a późniejszymi tendencjami do agresji i wrogości wobec innych ludzi. Rodzice  w pogoni za dobrami materialnymi, skupieni głównie na zaspokajaniu potrzeb rodziny od strony materialnej oddalają się od swoich dzieci, coraz mniej rozumieją ich rzeczywiste potrzeby. Brak rozmów z dzieckiem, nie słuchanie dziecka, ignorowanie jego własnych potrzeb sprawia iż dzieciom nie zostaje zaspokojona podstawowa potrzeba emocjonalna-potrzeba miłości i poczucia bezpieczeństwa. Prawidłowo zaspokojona potrzeba akceptacji i uznania tworzy w świadomości dziecka trwałą podstawę do poczucia własnej wartości. Znaczenie ma również postawa rodzica przyzwalająca i tolerancyjna połączona z brakiem ustawienia jasnych granic wobec agresywnego zachowania w stosunku do rówieśników. Przesadna opieka i troskliwość ogranicza samodzielność dziecka i zamyka mu drogę do poznawania świata i otoczenia. Poziom agresji zwiększa rodzic nie znoszący sprzeciwu używający takich metod wychowawczych jak bicie, nie potrafiący poradzić sobie z własnymi emocjami. Niekorzystny wpływ wywiera nadmierna surowość i rygoryzm, liczne zakazy i nakazy, stosowanie nadmiernie kar. Rodzice, którzy stosują kary fizyczne wobec agresywnie zachowujących się dzieci, kształtują i modelują właśnie te wzory zachowań, które sami próbują wyeliminować. Takie zachowania rodziców wobec dzieci wynikają z braku przygotowania pedagogicznego, a także często wynikają z powielania takich metod z własnego domu rodzinnego. Rodzice sami nie znają innego modelu wychowywanie dziecka i korzystają z tego co jest im znane i w ich pojęciu słuszne i dobre. Nie zdają sobie sprawy natomiast, że w ten sposób pochwalają przemoc, co w konsekwencji prowadzi do utrwalenia tego negatywnego wzoru zachowania. Dziecko, które ciągle żyje w przemocy, w domu, gdzie często dochodzi do kłótni , do rękoczynów uczy się tej przemocy. Nie wie, że można żyć inaczej. Zachowuje się więc agresywnie wobec kolegów w szkole, czy też na podwórku. Następstwem jest agresja dziecka kierowana wobec rówieśników, ale później również wobec opiekunów. Nie bez znaczenia są również uwarunkowania temperamentalne i osobowościowe rodzica, a także wszelkie uzależnienia od alkoholu, czy też innych środków psychoaktywnych.
           

Niekonsekwencja wychowawcza, często  pojawiające się frustracje rodziców, relacje rodziców oparte na wrogości i agresji znacząco przyczyniają się do rozwoju agresji wśród dzieci i młodzieży. Również status społeczny rodzica ma wpływ na kształtowanie się psychiki dziecka. Bieda, niepewna perspektywa na przyszłość, brak poczucia bezpieczeństwa, niekiedy brak pracy u rodzica wpływają na dziecko, które próbując rozładować swoje frustracje szukają możliwości odreagowania.
           

Wiele badań naukowych dowodzi, iż duże znaczenie w rozpowszechnianiu agresji wśród młodzieży mają środki masowego przekazu. Niewłaściwe ich oddziaływanie ma znaczący wpływ na przestępczość wśród dzieci i młodzieży, którzy są bardziej podatni i wpływowi na sugestie. Telewizja, w której dominują filmy oparte na przemocy i okrucieństwie agresja jest głównym czynnikiem będącym motywem przewodnim filmu, który dostarcza wydawałoby się gotowych scenariuszy do powielenia. Filmy animowane dla młodszych dzieci pełne brutalnych scen (przykład bajka „Tom I Jerry”) stwarzają duże zagrożenie dla dzieci. Tocząca się szybka akcja w bajce, przedstawiana w sposób humorystyczny, dobrze wymierzony cios małej myszy wobec dużego kota przykuwają uwagę dzieci, które w skupieniu oglądają toczące się sceny w bajce. Inne dostępne dla dzieci i młodzieży źródło przepełnione przemocą to gry komputerowe, które w dzisiejszych czasach znacznie bardziej wpływają na emocje dzieci i młodzieży. Dziecko utożsamia się z bohaterami gier, wciela się w ich rolę zatracając fikcję z rzeczywistością, traci poczucie czasu angażując się w akty przemocy. Przemoc telewizyjna i przemoc komputerowa daleko wybiega poza ramy telewizyjne i przedkłada się na rzeczywistość. Sposób w jaki młodzi ludzie odnoszą się do siebie oraz ludzi starszych z pewnością wynika z telewizyjnych wzorców. Dziecko obcując ze scenami przemocy w telewizji z czasem ulega zobojętnieniu na bodźce, które wywołują agresję, stają się one źródłem modelowania zachowań antyspołecznych. Zapewne nie każde dziecko, które uczestniczy w ekranowej przemocy będzie naśladować i przenosić swoje doświadczenie z ekranu na rzeczywistość, ale istnieje duże prawdopodobieństwo, że w jakimś stopniu pozostawi to ślad w pamięci dziecka i będzie miało wpływ na jego przyszłość.

Przeciwdziałanie zjawisku przemocy wymaga współpracy rodziców, nauczycieli i dzieci, po to, aby zaistniał właściwy przepływ informacji  o aktach przemocy i opracowane były na bieżąco rozwiązania zaistniałych sytuacji.
Przemocy nie zwalczymy przemocą i problemu agresji nie rozwiążemy stosując wyłącznie kary wobec agresorów.